Home سفر و گردشگری روزشمار: ۱۳ فروردین؛ «سیزده‌ به‌ در» یا روز طبیعت

روزشمار: ۱۳ فروردین؛ «سیزده‌ به‌ در» یا روز طبیعت

0 second read
0
0
29

سیزده به در یا به تلفظ عامیانه، سینزده‌ به در، سیزدهمین روز فروردین ماه و از جشن‌های نوروزی است. برخی بر این باورند که در این روز باید برای راندن نحسی از خانه بیرون روند و نحسی را در طبیعت به‌ در کنند.

سیزدهمین روز از هر ماهی در گاه‌نامه‌ی ایرانی تیر یا تیشتر نام دارد و روز سیزده ماه فروردین، جشن سیزده بد‌ر و روز طبیعت نام‌گذاری شده است.

مقاله‌های مرتبط:

هیچ سندی وجود ندارد که مردمان نسل‌های پیشین از نحسی «سیزده» سخن گفته باشند. شاید در یکی دو سده‌ی اخیر، به دلیل اینکه عدد ۱۳ در برخی دین‌ها و فرهنگ‌ها بدشگون پنداشته می‌شود، در ایران نیز این توجیه بی‌پایه را به سیزده‌ به‌ در افزوده باشند. جشن سیزده فروردین ماه روز بسیار مبارک و فرخنده‌ای است. ایرانیان چون در مورد این روز آگاهی کمتری دارند، آن روز را نحس می‌دانند و برای بیرون کردن نحسی از خانه و کاشانه‌ی خود کنار جویبارها و سبزه‌ها می‌روند و به شادی می‌پردازند. تاکنون هیچ دانشمندی ذکر نکرده که سیزده نوروز نحس است. بلکه قریب به اتفاق روز سیزده نوروز را بسیار مسعود و فرخنده دانسته‌اند.

در فرهنگ ایرانی، هیچ یک از روزهای سال «نحس» و «بدیمن» یا «شوم» شمرده نشده و هر یک از روزهای هفته و ماه نام‌هایی زیبا و در ارتباط با یکی از مظاهر طبیعت یا ایزدان و امشاسپندان دارند. روز نخست هر ماه، «اورمزدروز» و روز سیزدهم هر ماه خورشیدی در گاه‌شمار ایرانی نیز «تیر روز» نام دارد که از آنِ ستاره‌ی تیشتر، ستاره‌ی باران‌آور می‌باشد و نیاکان ما از روی خجستگی، این روز را برای نخستین جشن تیرگان سال، انتخاب کرده‌اند.

معنای واژه سیزده‌ به در

مشهور است که واژه سیزده‌ به‌ در به‌ معنای «در کردن نحسیِ سیزده» است. اما وقتی به معانی واژه‌ها نگاه کنیم، برداشت دیگری از این واژه می‌توان داشت. «در» به‌ جای «دره و دشت» می‌تواند جایگزین شود. به‌ عنوان مثال، علامه دهخدا، واژه‌ی «در و دشت» را مخفف «دره و دشت» می‌داند.

چو هر دو سپاه اندر آمد ز جای          تو گفتی که دارد در و دشت پای

پس با نگاهی کلی می‌توان گفت واژه‌ی «سیزده‌ به‌ در» به‌ معنای «سیزدهم به‌ سوی در و دشت شدن» است که همان معنی بیرون‌ رفتن و در دامان طبیعت سرکردن را می‌دهد.

علت نام‌گذاری این روز

در سیزدهمین روز از تیر ماه، آرش کمانگیر، پهلوان ایرانی، با پرتاب تیر، مرز میان ایران و توران را جدا کرد و در پی آن آشتی مردمی را میان توران و ایران که سال‌ها در جنگ بودند، برقرار ساخت. به یادبود او ایرانیان جشن تیرگان را در ماه تیر برپا کردند و سیزدهمین روز از هر ماهی را تیر یا تیشتر نامیدند.

تیشتر یا تیرایزد بانوی بارندگی است و هرگاه با دیوی به نام اَپوش بجنگد و برنده شود، سالی پر از سبزی و خرمی و باران در پیش است. از سویی گویند که جمشید شاه پیشدادی هم هر سال در روز سیزده نوروز در دشت سبز و خرم چادر بر پا می‌کرده که همین موضوع به گونه‌ی آیین درآمده و ایرانیان روز سیزدهم فروردین کنار سبزه‌ها، چشمه‌سارها و جویبارها می‌روند و به ویژه زنان که نماینده‌ی آناهیتا، ایزد بانوی آب هستند، با نوازش سبزه‌ها و گره زدن آنان، پشتیبانی خود را از ایزد بانوی باران نشان می‌دهند.

نحوه برگزاری سیزده‌ به در

نیاکان ما پس از دوازده روز جشن که یادآور دوازده ماه سال است، روز سیزدهم را پایان جشن بزرگ نوروز می‌دانستند. امروزه هم هنوز روز سیزدهم فروردین مانند شب چهارشنبه پایانی سال جایگاه ویژه‌ای دارد. در حقیقت با چهارشنبه‌سوری به پیشواز نوروز و با سیزده‌بدر با شادی آن را بدرقه می‌‌کردند. آنان از بامداد روز سیزده فروردین سفره نوروزی را بر می‌چیدند و سبزه‌ها را با خود برمی‌داشتند و به دشت، بیابان و کشتزارها می‌بردند و به آب روان می‌سپردند که نشانه‌ی ‌پیشکشی دادن به ایزد بانوی آب‌ها است و با نیایش به درگاه اهورامزدا آرزوی بارش باران و سالی پر از فراوانی و شادی می‌کردند.

امروزه نیز در همه شهرها و روستاها و عشیره‌های ایران، خانواده‌ها به صورت گروهی، گاه چند خانواده با هم غذای ظهر را آماده کرده و آجیل و خوردنی‌های سفره هفت‌سین را با خود برداشته و به دامان صحرا و طبیعت می‌روند و سبزه هفت‌سین را با خود برده و به آب روان می‌سپارند.

آیین‌های سیزده‌ به‌ در

  • گره زدن سبزه
  • سبزه به رود سپردن
  • خوردن کاهو و سکنجبین
  • پختن خوراک‌های گوناگون به ویژه آش رشته
  • پرتاب ۱۳ عدد سنگ (ویژه‌ی مناطق کردنشین): بدین معنا که آرزو می‌کنند بلایا و نحسی از شخص دور شود و به‌ ازای هر سنگ یک آرزوی نیک می‌کنند.

فرهنگ اساطیر برای رسم‌های سیزده‌ به در معنی‌های تمثیلی آورده به گونه‌ای که شادی و خنده در این روز به معنی فرو ریختن اندیشه‌های تیره و پلیدی، روبوسی نماد آشتی و به منزله تزکیه، به آب افکندن سبزه‌ نشان دادن هدیه به ایزد آب یا ناهید و گره زدن سبزه برای باز شدن بخت، تمثیلی برای پیوند زن و مرد برای تسلسل نسل‌ها و رسم اجرای انواع مسابقه به ویژه اسب‌دوانی یادآور کشمکش ایزد باران و دیو خشکسالی است.

علت گره زدن سبزه در روز سیزده به در

افسانه‌ی آفرینش در ایران باستان و موضوع نخستین بشر و نخستین شاه و دانستن روایاتی درباره‌ی «کیومرث» دارای اهمیت زیادی است، در «اوستا» چندین بار از کیومرث سخن به میان آمده و او را نخستین پادشاه و نیز نخستین بشر نامیده است. «مَشیه» و «مَشیانه» که دختر و پسر دو قلوی کیومرث بودند، روز سیزدهم فروردین برای نخستین بار در جهان با هم ازدواج کردند. در آن زمان چون عقد و نکاحی شناخته نشده بود، آن دو به وسیله‌ی گره زدن دو شاخه‌ی «موُرد»، پایه‌ی ازدواج خود را بنا نهادند و چون ایرانیان باستان به ویژه دختران و پسران دم بخت از این راز به خوبی آگاهی داشتند، این مراسم را روز سیزده‌ به در انجام می‌دادند، امروزه نیز دختران و پسران برای بستن پیمان زناشویی، نیت می‌کنند و علف گره می‌زنند. این رسم از زمان «کیانیان» تقریبا فراموش شد و در زمان «هخامنشیان» دوباره آغاز شد و تا امروز باقی مانده است.

همانگونه که شباهتی بین چهارشنبه‌سوری و نوروز امروزی متداول در تهران و شهرهای بزرگ، با شیوه‌های اصیل و کهن آن وجود ندارد، سیزده به در امروزی نیز تنها نامی از یک جشن کهن را بر خود داشته و هیچ شباهتی به آیین کهن و یادگار نیاکان ما ندارد. نحوه‌ی اجرای جشن سیزده‌ به در، مانند بسیاری از دیگر آیین‌های ایرانی، عمیقا از شیوه‌ی اصیل و باستانی خود دور شده است و به شکل فعلی آن، دارای سابقه‌ی تاریخی در ایران نیست.

در گذشته مادران و پدران ما، سبزه‌های نوروزی خود را در این روز به صحرا می‌برده و برای احترام به زمین و گیاه، آن را در آغوش زمین می‌کاشته‌اند. اما امروزه ما آن را به سوی یکدیگر پرتاب می‌کنیم و طبیعت را پر از زباله‌های حاصل از تفریحمان می‌کنیم.

دروغ سیزده

دروغ سيزده بهانه‌ای برای سرگرمی و خنديدن در اين روز است كه اتفاقا يكی از شباهت‌های فرهنگ ايرانی با فرهنگ‌های ديگر است.

دروغ‌های روز اول آوريل مانند همين دروغ‌ها و شوخی‌های سيزده‌ به در است. روز اول آوريل، هر چهار سال يكبار مصادف با روز سيزده فروردين است، ولی امسال با ۱۲ فروردین مصادف است.

بیشتر بخوانید:

اول آوريل در اساطير روم باستان مصادف است با روز رستاخيز آتيس الهه تبسم. شاد بودن و خنديدن در اين روز مرسوم است. آمريكايی‌ها در روز اول آوريل از روش‌های مختلف و گاهی عجيب و غريب برای دست انداختن ديگران و شوخی كردن با آنان استفاده می‌كنند.

بريتانيايی‌ها می‌گويند كه بدشانسی نصيب كسی خواهد شد كه بخواهد در بعدازظهر روز اول آوريل كسی را دست بيندازد، زيرا در آن ساعات ديگر مردم نسبت به اينگونه شوخی‌ها آمادگی پيدا كرده‌اند.

سيزده به در روز طبيعت است، اما اگر روز چهاردهم فروردين سری به پارک‌ها و يا فضای سبز اطراف شهرها بزنيد، متوجه می‌شويد كه سيزدهم فروردين هر روزی می‌تواند باشد جز طبيعت. مردمی كه از صبح از خانه بيرون آمده‌اند آنقدر زباله و آشغال از خودشان در طبيعت به جا گذاشته‌اند كه باوركردنی نيست.

در سال‌های اخير انجمن‌های حمايت از محيط زيست برای رفع اين مشكل اقداماتی كرده‌اند، اما هنوز راه به جايی نبرده است.

امیدواریم که همانند نیاکان فرهیخته‌مان که طبیعت برایشان اهمیت فراوانی داشته تا آنجا که یک روز از سال را برای بزرگداشت طبیعت نام‌گذاری کرده‌اند، ما هم بتوانیم در این روز به جای آلوده کردن محیط زیست، از آن محافظت کنیم.

کجارو

Load More Related Articles
  • چند قابلیت مخفی در iOS 12

      در هر ارتقاء نرم‌افزاری نکات پنهان بسیاری برای کشف کردن وجود دارد. iOS 12 اپل نیز ا…
  • علل، پیشگیری و راه های درمان

    آیا می دانید، آبله مرغان حدود ۳٫۵ میلیون کودک را تحت تاثیر قرار می دهد و بیش از ۴۵۰۰ کودک …
  • ايتنا – آشنایی با مبانی ۵G

      آشنایی با ۵G نسل بعدی تکنولوژی موبایل واژگان خاص خودش را به همراه می‌آو…
Load More By مارتین کاظمی
Load More In سفر و گردشگری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Check Also

چند قابلیت مخفی در iOS 12

  در هر ارتقاء نرم‌افزاری نکات پنهان بسیاری برای کشف کردن وجود دارد. iOS 12 اپل نیز ا…